اخمد متوسليان...

سعيد قاسمي روزي را به خاطر مي آورد که به همراه تعدادي از بسيجي هاي لشگر 27 محمد رسول الله به فکه مي رفتند:

فروردين 71، با تعدادي از رفقا براي تبريک عيد به منزل شهيد «محمد راحت» رفتيم. محمد راحت از بچه هاي لشکر حضرت رسول بود که در مرحله ي مقدماتي عمليات والفجر يک به شهادت رسيده و جنازه اش تا آن زمان مفقود الاثر مانده بود. ميان صحبت ها همسرشان کتاب «رمل هاي تشنه» را نشانمان داد و پرسيد که خوانده ايمش يا نه. و اين که طبق صحبت هاي نويسنده ي کتاب، جنازه شهيد راحت بايد در خاک خودمان باشد، و اگر اين طور است آيا مي شود جست و جو کرد و جنازه را آورد، يا اصلا اثري از آن نمانده… و صحبت هايي از اين قبيل. البته ما قبلا هم به فکه رفته بوديم، اما چندان جدي نبود. حرف ايشان دوستان را براي يک سفر متفاوت و جدي تر ترغيب کرد.
ارديبهشت همان سال بود که براي سفر مهيا شديم. تعدادي از بچه هاي نيروي هوايي سپاه، از جمله مرتضي شعباني هم همراهمان شدند. او با يک دوربين به قول خودش درب و داغان آمد.
فکه را بعد از ده سال مي ديديم. تجهيزات بچه ها، سنگر ها، موانع و همين طور پيکر هاي مطهر شهدا اين جا و آنجا به چشم مي خورد. در اين سفر، دويست و هفتاد شهيد شناسايي شدند که جز شهيد «ضعيف» و شهيد «خسرو انور»، ما تلاش خاصي براي پيدا کردنشان نکريدم. همه روي زمين و جلوي چشم بودند.

مرتضي شعباني دو سه ساعتي از ماجراي تفحص تصوير گرفت. او خود فيلم را مونتاژ کرد در مورد آن فيلم خود اين چنين گفت:

اسمش را گذاشتيم «تفحص». بيست دقيقه اي مي شد و اين شد اولين فيلم تفحص که حدود ده دقيقه اش را هم تلويزيون پخش کرد. اين فيلم را حاجي(سيد مرتضي آويني) نديد تا اين که روايت فتح مجدداً در ساختمان فعلي پا گرفت. کل مجموعه روايت فتح، يک نمازخانه بود با دو اتاق کوچک. يک ماشين لندکروز هم داشتيم که از بقاياي زمان جنگ بود. قبل از ماجراي سفر به خرمشهر و ساخت «شهري در آسمان» بود که يک روز در حوزه ي هنري، فيلم تفحص را نشان حاجي داديم. اشتباه نکنم آبان ماه بود. حاجي خيلي متاثر شد و سوالات زيادي هم پرسيد. اين موضوع در ذهن حاجي ماند تا عيد سال 72 که آقا مرتضي اصرار کرد که به سمت فکه برويم.
آن سال، لشکر 27 ده پانزده تايي اتوبوس را به صورت يک کاروان به جنوب مي برد. آن سال ها کم کم داشت قصه ي بازديد از مناطق جنگي هم پا مي گرفت. ما با دو اکيپ از پادگان امام حسن (ع) با اين ها همراه شديم. از همان ابتداي حرکت هم شروع کرديم به مصاحبه و تصوير برداري. راه افتاديم به سمت فکه. بين بچه هاي روايت، اين سفر به «سفر اول فکه» معروف شد.

رمضاني جزئيات را به خاطر نمي آورد. دريغاي آن روزها با او همراه است اگر مي دانست آن روزها که سپري مي شد آخرين روزهاي سيد مرتضي است حتما بهتر او را مي ديد اما از آن زمان اينگونه سخن گفت:

چهار پنج روزي آن جا بوديم. هر روز صبح تا غروب مي رفتيم فکه و مصاحبه مي گرفتيم. شب هم مي آمديم بر قازه براي خواب و استراحت. بچه هاخاطره هاي عجيب و زيبايي تعريف مي کردند و پيدا بود که حاجي خيلي متاثر و اميدوار شده است. متن «انفجار اطلاعات» را هم همان جا نوشت. روز آخر چند تايي عکس هم براي يادگاري گرفتيم. از جمله آن عکس معروف حاجي که خيلي هم از روش چاپ شده، شعباني چند تايي عکس گرفت که بيشتر دسته جمعي بود. بعد رو کرد به حاجي که «آقا مرتضي، بگذار يک عکس تکي هم از شما بگيرم.» ما با روحيه ي حاجي آشنا بوديم. يا اجازه نمي داد ازش عکس تکي بگيرند يا ادايي در مي آورد که عکس خراب مي شد. ولي آن روز بلند شد. لباس هاش را تکاند و صاف و مرتب کرد،

 خنديد و گفت «شعباني! حجله اي بگير». مرتضي هم دو تا عکس گرفت؛ يکي عمودي و يکي هم افقي.شد همان عکس هايي که براي حجله اش استفاده کردند.

کمي بعد، هشت يا نه شب بود که راه افتاديم براي برگشتن. شب چهاردهم فروردين تهران بوديم. حاجي کلا از سفر راضي بود، و يک بار شنيدم که به يکي از بچه ها مي گفت «از فکه برنامه اي عاشورايي درست ميکنم!
در نمازخانه ي روايت فتح نشسته بوديم. بعد از نماز مغرب و عشا بود که دقيقا يادم هست حاجي رو کرد به بختياري و گفت « فکه يک روز ديگه کار داره، حالا که اين طور شد، بچه ها را جمع کن برگرديم منطقه.» ما تعجب کرده بوديم که حاجي چرا نظرش به اين سرعت تغيير کرده و کار را نا تمام مي داند. خلاصه اصغر يک تعدادي از بچه ها را خبر کرد. ده، دوازده نفري مي شدند که روز چهارشنبه، هجدهم فروردين براي حرکت دوباره توي نمازخانه ي روايت جمع شدند. همان گروه قبلي بودند با دو سه نفر ديگر. از جمله حاج سعيد قاسمي و شهيد محمد سعيد يزدان پرست که همراه حاج سعيد آمده بود و ما تا آن روز اين بزرگوار را نديده بوديم، کم حرف بودند، چهره ي نوراني و بشاشي هم داشتند. به قول بروبچه هاي جبهه، چهره شان نور بالا مي زد.
سعيد قاسمي يزدان پرست را مي شناخت؛ محمد سعيد يزدان پرست سي و هفت ماه از جبهه اش را در کردستان گذرانده بود. وقتي سعيد قاسمي از آن سفر که به جست و جوي محمد راحت رفته بودند باز آمد و عکس ها و فيلم ها را نشان دوستش داد، در قبال نگاه هاي مشتاق و اصرار اين رفيق عزيز خود، قولي هم داد «باشد. سفر بعدي اگر پيش آمد، خبرت مي کنم.» و حالا سفر موعود فرا رسيده بود. بچه ها اين ميهمان تازه را نمي شناختند. همه براي مصاحبه مي آمدند. اما او؟ سعيد قاسمي معرفيش کرد و توضيحاتي داد.

شعباني آن سفر به يادماندني را روايت مي کند:

داخل يک سنگر سوله اي شکل مستقر شديم. با بچه هاي تفحص يک جا بوديم. آن جا تا فکه يک ساعتي راه است. يادم نيست ناهار خورديم يا نه که باران تندي شروع به باريدن کرد. از آن باران هاي منطقه ي خوزستان که معروف است و سيل راه مي اندازد. سنگر را آب گرفت و هر چه را داشتيم خيس کرد. پتوها، قند و چايي، وسايل، حاج قاسم به کمک بچه ها، با يک سطل آب ها را بيرون ريختند و سايل را هم آوردند بيرون و مشغول خشک کردنشان بوديم که هوا دوباره آفتابي شد. هنوز البته لکه هاي ابر توي آسمان بود. حاجي گفت برويم منطقه. هنوز تا تاريک شدن هوا وقت داريم. راه افتاديم سمت پاسگاه رشيديه. آن روز حاج سعيد و حاج قاسم خاطره هايي گفتند که ضبط کرده ايم و فيلمشان هست. کانال کميل محور حرفهاي آن روز بود. تو راه برگشت. بچه ها سرود «کجاييد اي شهيدان خدايي» را خواندند که رمضاني آخر يکي از نوارها ضبط کرد. وقتي نوار را عقب کشيد و براي حاجي گذاشت، خوشش آمده بود. گفت «يادتان باشد فردا بگوييم بچه هابخوانند که مفصل تر ضبط کنيم.»
فرداي آن روز، کمي بعد از نماز صبح به سمت منطقه حرکت کرديم. صبحانه را توي ماشين خورديم. حاجي نان و پنير را خودش لقمه مي کرد و دست بچه ها مي داد. خاطرم هستم که صبح جمعه بود:بيستم فروردين. هدف آن روزمان قتلگاه بود. جايي که در عمليات والفجر يک. شهدا و بچه هاي مجروح را آن جا گذاشته بودند تا سر فرصت به عقب منتقل کنند و اين فرصت پيش نيامده بود و همه مظلومانه همان جا مانده بودند. بچه ها قرار بود خاطرات و ماجراهاي اين مکان را تعريف کنند و حاجي اصرار داشت که حتما آنجا را پيدا کنيم تا مصاحبه ها همان جا ضبط شود. خيلي راه نيامده بوديم که بين بچه ها اختلاف شد؛ سر اين که قتلگاه کدام طرف است. ناچار دو گروه شديم و همان طور که پيش مي رفتيم، فاصله مان هم از هم بيشتر و بيشتر مي شد. اما هنوز گروه بچه ها را مي ديديم و صدايشان را مي شنيديم. رسيديم جايي که معبر تمام شد. همين جا بود که بين ما و بختياري و صابري فاصله افتاد. اصغر، گرگي نشسته بود و داشت از يک لنگه پوتين عکس مي گرفت و يوسف هم کنارش ايستاده بود. خيلي آهسته راه مي رفتيم. حاجي اعتراض کرد که چرا تندتر نمي رويم. حاج سعيد گفت:«ميدان مين است، بايد طمأنينه کرد.» بچه ها تقريبا پا جاي پاي هم مي گذاشتند. دو طرفمان ادوات و تجهيزات رزمنده ها بعد از قريب ده سال هنوز روي زمين پراکنده باقي مانده بود. چند بار اصرار کردم که از لباس ها و پوتين هاي بچه ها که روي زمين افتاده بود تصوير بگيرم که حاجي مي گفت «بريم زودتر به قتلگاه برسيم»

جز يک جا که ستون را نگه داشت و